مقالات

سیل و تریاژ اجتماعی: فاجعه انسانی در راه است

در تعداد زیادی از ویدیوهایی که در فضای مجازی منتشر شده است٬ مردم شهرها و روستاهای احواز را می بینیم که با دستان خالی مشغول ساختن سد و جلوگیری از پیشروی آب هستند. بسیاری از این مردم از دولت گلایه می کنند که چرا کسی به کمک آنها نمی رسد؟ چرا نهادهای دولتی یک ماشین سنگین و یا وسایل وآلات خاک برداری را به این مناطق ارسال نمی کند؟ آیا واقعا دولت عاجز از آن است که همین کاری که این مردم انجام می دهند را به سرانجام برساند؟ آیا دولت عاجز چندین ماشین سنگین نخاله ساختمانی را راهی این شهرها و روستاها سازد؟ جوانان شهر حمیدیه دیشب تا صبح با دست خالی گونی پر از خاک کردند و شهر را نجات دادند و فعلا جشن پیروزی گرفته اند. برخی پاسخ را در ناتوانی دولت می بینند. اما واقعیت در جای دیگری نهفته است. در مقوله تریاژ اجتماعی است. تریاژ اجتماعی به برنامه ریزی و مهندسی اجتماعی گفته می شود که در بحران های اجتماعی بر اساس آن اولویت بندی می شود که نجات کدامین نقاط اولویت دارد. و با تعیین اولویت های نجات٬ از بین رفتن و تخریب و حذف دیگری رقم می خورد.

تصویر فوق: مقاومت مردم احواز در مقابل سیل بدون هیچگونه امداد رسانی از سوی مسولان نظام ایران

از هفته گذشته دولت اعلام کرد که شهرهای خفاجیه٬ حمیدیه٬ شوش٬ بستان و روستاهای اطراف این شهرها به زیر آب خواهند رفت. پلیس و نیروی انتظامی را به میان مردم فرستادند تا این مناطق را تخلیه کنند. اقدام پلیس و دولت و طبل بیست و چهار ساعته رسانه های حکومتی جهت ترساندن مردم و به التبع تخلیه این نقاط نشان دهنده ضعف دولت نبود٬ بلکه منعکس کننده برنامه ریزی و اولویت بندی بود که بر روی میزی هیأت دولت و استاندار قرار داشت و مصوب جلسه هیأت بحران به ریاست حسن روحانی در استان خوزستان (شمال احواز) بود. بر اساس این تریاژ اجتماعی که دولت مصوب کرده بود قرار شد برای نجات شهر احواز٬ تأسیسات نفتی در هور العظیم٬ و تاسیسات صنعتی (نیشکر و و دیگر صنایع مهم) در درجه اول زمین های روستاییان٬ سپس خانه های روستاییان٬ سپس ديگر شهرهای کم جمعیت احواز تر غرق شوند. با توجه به اینکه استانداری و هیات دولت از سرعت خروج آب اطلاع داشت٬ حتی زمانبندی غرق شدن و به زیر آب رفتن این مناطق را می دانست. به همین جهت بود که از یک هفته پیش پلیس به حمیدیه و خفاجیه رفت و مردم را تحت فشار قرار داد تا هر چه سریعتر تخلیه کنند. برای اینکه عمق این فاجعه و شکل گیری آن را متوجه باشیم تنها به مکان های شکستن سیل بندها و جاری شدن سیل در یک خط چند ده کیلومتری حاشیه کارون در یک مسیر نگاه کنیم. توجه کنید که این مناطق یکی پس از دیگری هستند:
۱. کارون – روستاهای  خلفیه- غرق شد
۲. کارون-کیانپارس و محدودی شهری احواز (با وجود فاصه اندک تا خلفیه- غرق نشد و محافظت شد)
۳. کارون- کوت عبدالله (غرق شد)
۴. کارون روستای الجنگیه ٬ سید صالح و ده ها روستای دیگر (غرق شد)
۵. کارون- مجموعه نیشکر (غرق نشد)
۶. کارون – الدریسیة و مجموعه روستاهای دیگر (غرق شد)

تصویر فوق:‌ “وسعت سیلاب و وضعیت کشتزارهای نیشکر را نشان می دهد.”

همین برنامه در مسیرهای دیگر نیز دنبال شد (در عکس مناطق روستایی زیر آب رفته و نیشکر جان سالم به در برده را می بینید) و تاکنون این تنها روستاها٬ زمین ها و شهرهای احواز (که همیشه به مناطق حاشیه معروف بودند) غرق شده اند تا از تاسیسات دولتی و مناطق طبقه متوسط شهری و دولتی دفاع شود. دولت در طی روزهای اخیر تمامی فشار خود را به کار برده است تا مردم این مناطق را مجبور کند تخلیه کنند. با این حال در برابر این فشارها مردم حاضر نشدند که خانه و زمین های خود را خالی کنند. در عوض با تمام وجود با دستان خالی به ساخت سیل بند پرداختند.

تصویر فوق: خالی نگه داشتن هور عظیم  برای حفاظت از تاسیسات نفتی، در حالیکه اکثر روستاها وشهرهای احواز غرق شدند.

در برخی نقاط روستایی مردم در درگیری با دولت سدهایی که برای محافظت از مجموعه های نیشکر برپا شده بود را شکستند و آب را به سمت زمین های نیشکر متوجه ساختند. مقاومت مردم دولت را با یک واقعیت جدید روبرو ساخت: حفظ تاسسیات دولتی یا غرق کردن صدها زن و کودک و خلق یک فاجعه انسانی. تا اینجای کار به نظر می رسد دولت سردرگم است. دیروز سیل بندهای هور العظیم (که به سمت زمین های در حال تاسیس-خالی- و نه تاسیسات) را بشکند تا زمان بخرد و مقاومت مردم را در هم بشکنند. با توجه به داده های جدید به نظر می رسد استانداری و کمیته بحران مصمم است که کماکان از تریاژ اجتماعی مصوب دولت پیروی کند و با غرق کردن شهرها و روستاهای احواز از تاسسیات دولتی٬ نفتی و صنعتی حفاظت کند. ضرورت دارد همگان وارد شوند و دولت را مجبور به عقب نشینی از این تریاژ اجتماعی مصوب بکنند. متاسفانه یا خوشبختانه علیرغم فشاری که حتی از سوی نخبگان احوازی صورت گرفته است مردم شهرها و روستاها حاضر نیستند که زمین های خود را ترک کنند و اصرار استانداری بر اجرای تریاژ اجتماعی مصوب فاجعه انسانی بزرگی را به بار خواهد آورد. اگر قرار است جایی غرق شود اول نیشکر است٬ دوم صنایع نفتی است. همگان باید بایستند تا شخص رئیس جمهور وارد شوند و تریاژ اجتماعی مصوب را به نفع مردم تغییر دهند.

تحلیل «سیل و تریاژ اجتماعی» یک تحلیل پسینی بود. آن را بر مبنای سیر زمانی مناطقی که زیر آب رفتند نوشتم. این که در یک مسیر واحد از رودخانه کارون یک نقطه به زیر آب می رود و نقطه بعد خیر نشان می دهد که یک برنامه مدون برای هدایت سیل وجود دارد. به عنوان مثال دیروز فشار اب باعث شد که سیل بندهای موجود در شمال احواز شکسته شوند. دقایقی نگذشت که شهرداری با ماشین آلات سنگین وارد شد تا از ورود سیل جلوگیری کند. دکتر مهدی قمیشی رئیس دانشکده آب دانشگاه جندی شاپور احواز دیروز در مصاحبه ای به شکل مستقیم به برنامه ریزی و هدایت سیل اشاره داشتند و عنوان کردند که «به دلیل وجود مخازن ۴ و ۵ نفتی در هور العظیم٬ اگر ۲۵۰ میلیون متر مکعب وارد تالاب می شد٬ دکل های نفتی زیر آب می رفت….و امروز مسئولان مجبور شدند برای محافظت از آنها٬ آب را به سمت شهرها هدایت کنند.» البته این تنها تاسیسات نفتی نیست٬ بلکه مزارع و کارخانجات نیشکر نیز به شدت حفاظت شدند. مردم که از نزدیک شاهد این تبعیض بودند برخی سیل بندها به سمت مزارع نیشکر را شکستند. در فیلم زیر یکی از این موارد که توسط یکی از شیوخ احوازي انجام شد را می بینیم. شیخ طایفه مراونه تنها دقایقی بعد از انتشار این فیلم بازداشت شد. برای اینکه تصویر بهتری از آنچه در حال رخ دادن است را نشان دهم در تصویر زیر بر اساس نقشه گوگل سعی کردم مناطق سیل زده و مناطق نجات یافت در مسیر کارون را نشان دهم. مناطق نارنجی رنگ مناطقی است که به شدت تحت تاثیر سیل قرار گرفتند. مناطق زرد نقاطی بودند که با فاضلاب های شهری (به دلیل اثرات سیل) مواجه بودند. و مناطق سبز یا رنگ نشده حداقل آسیب را دیده اند. بر اساس همین تصویر غیر دقیق می توان تفاوت نقاط متاثر از سیل و دیگر نقاطی که آسیب ندیده اند را متوجه شد:
1. مناطق متاثر از سیل (نارنجی): روستایی٬ شهرهای کم جمعیت تر استان که همگی بدون استثناء مناطق احوزي بوده اند.
2. مناطقی که از سیل نجات یافته اند (سبز یا رنگ نشده): مناطق شهری (طبقه متوسط و بالای شهر احواز)٬ تاسیسات دولتی٬ پادگان ها ی نظامی٬ صنایع توسعه نیشکر٬ صنایع نفت
3. مناطقی که با تبعات ثانوی سیل (فاضلاب) روبرو بوده اند(زرد): مناطق حاشیه شهر مانند عین دو٬ کیان٬ و خشایار.

نقطه قابل توجه این است که در فصول کم آبی و خشکسالی دولت آب را از کشاورزان بومی قطع می کند و آن را در اختیار صنعت نیشکر قرار می دهد به این بهانه که صنعت نیشکر پر بازده است. در فصول پر آب٬ باز آب را به سمت مزارع کشاورزان بومی سوق می دهد به این بهانه که آسیب به نیشکر گرانتر تمام خواهد شد. مردم بومی به گوسفند نذری بدل شده اند که در عزا و عروسی ذبح می شوند. امیدوارم در آینده فعالان بتوانند از مدیریت موضوع سیل در دیگر استان ها گزارش بدهند تا بتوانیم تصویری از مدیریت طبقاتی و قومی موضوع به دست آوریم.
نکته مهمتر دیگر این است که با توجه به صحبت های استاندار خوزستان (شمال احواز) در حال حاضر سد کرخه بیش از حد ظرفیت خود پر شده است. با توجه به تداوم بارندگی ها در زاگرس و گرم شدن تدریجی هوا و آب شدن برف ها تا چند هفته دیگر این سیل ها به شکل تناوبی تداوم داشته باشند. میزان خشم مردم عرب در حال حاضر غیر قابل تصور است و تداوم این سیاست ممکن است به درگیری های خونین منجر شود. ضرورت جدی وجود دارد که همگی دولت را مجبور به عقب نشینی کنند تا به جای زیر آب بردن اقشار فقر و بی صدای جامعه راه دیگری را در پیش بگیرد. هنوز هور العظیم ظرفیت بالایی دارد. مزارع نیشکر گزینه دیگری است که علیرغم هزینه گزاف آن به غرق کردن این مردم ارجحیت دارد. سکوت جایز نیست. صحبت های استاندار خوزستان (شمال احواز) نشان می دهد که ایشان این نقطه را به دولت متذکر شده اند. شریعتی می گوید که به رئیس جمهور گفته ام که دیگر خوزستان نمی تواند تحمل کند و به همین دلیل دولت ریسک کرده و خروجی آب از سدها را تا الان افزایش نداده است. امروز نیز استاندار گفته است که باید به فکر راه های دیگر بود. در این مرحله استاندار باید به صراحت عنوان کند که خواسته های دولت و دیگر نهادهای قدرتمند چیست. او به خوبی از خشم و قهر مردم به حاشیه رفته عرب آگاه است و می داند که اگر تصمیم جدی و فوری اخذ نشود فاجعه انسانی در راه است.

” در این مقاله نویسنده از نام اهواز استفاده کرده، لکن این مرکز آن را به نام احواز تغییر داد.

نویسنده: عقیل دغاغله

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن