مقالات

کردستان در شهریور 1397

همزمان با خروج آمریکا از برجام و شروع نا آرامی‌ها در نواحی مرکزی ایران، طی سال جاری کردستان ایران نیز با درک احتمال تغییرات اساسی ایران از آهنگ تحولات سریع‌تری در حوزه‌های سیاسی، نظامی و مدنی برخوردار بوده است. به رغم آنکه این تحولات دستاورد سیاسی خاصی را در هیچ یک از این حوزه‌ها به همراه نداشته و در عرصه‌ی بازنمایی رویدادها حاکی از تفاوتی مهم با سال‌های پیشین نبوده است؛ اما به نظر می‌رسد با مدنظر داشتن آهنگ تحولات و تحرکات یک ماهه‌ی اخیر نشانه‌هایی از آمادگی برای این تغییرات را در خود احساس نموده است. این گزارش با استناد به منابع خبری محل وثوق اما منتشر نشده، گزارش‌ها و اخبار منتشر شده در فضای سایبری کردستان و مسیرهای خصوصی و گفت وگو با فعالین این سه حوزه  در بخش نخست به ارائه‌ی گزارشی از روند رویدادها پرداخته و در بخش دوم به ارزیابی و دست آخر به تحلیل و برآیندهای سیاسی در کردستان ایران می‌پردازد.

حوزه‌ی سیاسی

به رغم آنکه از ابتدای سال جاری گزارش‌هایی مبنی بر تثبیت نیروهای نظامی احزاب کرد در مناطق داخلی کردستان ایران و شروع دور جدیدی از مبارزات سیاسی منتشر گردید اما با انتشار بیانیه کودار (جامعه دموکراتیک و آزاد شرق کردستان) و اعلام موضع جدید این سازمان چتر، فضای گفت و گوی سیاسی و موضع‌گیری در ارتباط با آن سویه‌ای دیگر به خود گرفت. در این بیانیه کوداربا اشاره به  بحرانهــای انفجــاری اقتصـادی، سـياسی و اجتماعی ناشی از سياسـتهاي اشـتباه نظـام جمهـوری اسـامی ايـران اعلام داشته بود که  سـتم مـلی عليـه ملتهـای داخــل ايــران، ترويــج زورمــدارانه‌ی يــك دولــت، يــك پرچــم، يــك ديــن، يــك وطــن و ضديــت بــا ديگــر ملتهــا به بحران کنونی در سطح داخلی منجر شده است.[1]دو هفته بعد از اعلام بیانیه‌ی کودار، حزب حیات آزاد کردستان(پژاک) نیز در راستای برون رفت از وضعیت کنونی کردستان و ایران، طی بیانیه‌ای به انتشار یک نقشه‌ی راه دست زد. در این نقشه راه پژاک با عطف به بیانیه‌ی کودار اعلام داشته بود که مشکل کردها بدون ارائه‌ی راه حلی برای مشکلات آذربایجان، بلوچستان و احواز و در نظر نگرفتن تفاوت‌ها قابل حل نمی‌باشد. پرداختن به مساله‌ی زنان نیز از دیگر از دیگر مسائل مهمی بود که در هر دو بیانیه بر آن تاکید شده بود. این نقشه‌ی راه با ١٠ ماده و با قبول نگرش‌های متفاوت، به صورتی بسیار صریح و شفاف راه‌های برون رفت از وضعیت پراکنده‌ی سیاسی احزاب کرد را ترسیم نموده بود[2]. به رغم آنکه بیانیه‌ی کودار با انتقادات فراوانی از سوی احزاب ناسیونالیست کردی مواجه شد، اما بیانیه‌ی پژاک با بایکوت خبری و تحلیلی از سوی این گروه‌ها مواجه گردید. با گذشت بیش از یک ماه از انتشار  بیانیه‌ی پژاک، مصطفی هجری رهبر حزب دمکرات کردستان ایران با تاکید بر خطرهای وجود  نیروهای متعدد نظامی احتمال برپایی جنگ داخلی در میان نیروهای کرد را مد نظر قرار داده و در این راستا بر لزوم هماهنگی بین نیروهای کرد تاکید نمود. هجری در این مصاحبه تلویحا گشایش باب گفت‌وگو با کودار و پژاک را به دلیل آنکه پژاک تحت تاثیر حزب کارگران کردستان  می‌باشد، رد نمود[3]. این در حالیست که تا کنون اتاق عملیات احزاب کردستانی با مشارکت حزب دمکرات کردستان ایران، حزب دمکرات کردستان، کومله کردستان ایران و کومله کردستان تشکیل و پژاک و حزب آزادی کردستان – که از نیروی مسلح برخوردار می‌باشند- از مشارکت در این اتاق دور نگاه داشته شده‌اند.

حوزه‌ی نظامی

به رغم فتوری که سال گذشته در جریان دور جدید مبارزات حزب دمکرات کردستان ایران- تحت عنوان راسان و شعار پیوستگی مبارزه‌ی کوه و شهر- رخ داد از اوایل سال‌جاری نیروهای این حزب در نواحی مختلف کردستان ایران از حضوری مستمر برخوردار بوده‌اند اما این حضور تا مرداد ماه به درگیری بین این نیروها نینجامید.نخستین رویارویی با نیروهای سپاه پاسداران در روز سه شنبه (۱۶ مرداد ٩٧/ ٧ اگوست ٢٠١٨در اطراف روستای نوره در فاصله ١٨ کیلومتری شهر سنندج رخ داد که متعاقب آن کوهستان‌های این منطقه توپ‌باران شدند. دومین درگیری در در مسیر جاده برده‌بوک بانه در عصر پنجشنبه ۲۵ مرداد به وقوع پیوست و در جریان آن چهار سرنشین خودروی نظامی جان خود را از دست داده‌اند. گروه “عقاب‌های زاگروس” وابسته به حزب دمکرات کردستان ایران مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت. این حمله‌ی مستقیم در جریان تغییراتی در شورای نظامی حزب دمکرات کردستان به وقوع پیوست. این شورا اعلام داشته بود که نیروهای این حزب جهت فعالیت سیاسی به کردستان بازگشته و هدف اصلی آنان درگیری نظامی نبوده است، اما متعاقب در کمین افتادن و کشته شدن ١٠ تن از نیروهای این حزب در منطقه‌ی اشنویه در استان آذربایجان غربی، حزب دمکرات کردستان ایران به عملیات تهاجمی دست زد. ۲۳ تیرماه در منطقه مرزی نودشه در کرمانشاه نیز درگیری دیگری رخ داد که  طرفین از کشته‌شدن چندین تن در این درگیری‌ها خبر دادند. اخبار تایید نشده‌ای نیز از درگیری مجدد نیروهای این حزب در ١٤ شهریور  با یگان حفاظت اطلاعات سپاه در اشنویه حاکی از کشته شدن چهار عضو سپاه می‌باشد.

متعاقب انتشار بیانیه‌ی کودار، اقبال مرادی از شخصیت‌های حقوق بشری نزدیک به کودار و حزب حیات آزاد کردستان در شهر پنجوین در اقلیم کردستان ترور شد. پژاک و کودار با نسبت دادن این ترور به جمهوری اسلامی به تهدید تلویحی جمهوری اسلامی پرداخته و در بامداد شنبه (۳۰ تیرماه) در روستای دری از توابع شهرستان مریوان این تهدید را عملی کردند. به نقل از خبرگزاری‌های جمهوری اسلامی ایران این حمله با هدف قرار دادن زاغه‌ی مهمات پایگاه سپاه در این روستا به کشته شدن ١١ نفر و زخمی شدن ٩ نفر دیگر انجامید. این حمله از بازتاب خبری وسیعی در رسانه‌های ایران و جهان برخوردار گردید. ١٦ مرداد در منطقه‌ی کلیخان از توبع بانه نیز در جریان درگیری دیگری با پیشمرگه‌های حزب آزادی کردستان (پاک) دو نفر از نیروهای این حزب با اسامی هوشمند علی‌پور و محمد استاد قادر به دست نیروهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران دستگیر می‌شوند. روز شنبه (٣ شهریور ١٣٩٧ / ٢٥ آگوست ٢٠١٨)، گروهی از پیشمرگه‌های حزب کومله کردستان ایران در حد فاصل روستاهای کال و وله ژیر مریوان درکمین نیروهای سپاه پاسداران افتاده و در نتیجه‌ی آن دو نفر از اعضای این حزب به نام‌های ارسلان جوزک اهل بوکان و پرویز عبدی اهل مریوان کشته شدند. از صبح روز١٥شهریور  توپ باران کوهستانهای منطقه‌ی پیرانشهر و چومان در اقلیم کردستان عراق آغاز شده است.

حوزه‌ی مدنی

تحولات مربوط به حوزه‌ی مدنی کردستان ایران در جریان تابستان و ماه گذشته عمدتا تحت تاثیر مساله‌ی کشتار کولبران مرزی، دستگیری‌های سیاسی و کشته شدن چند فعال محیط زیستی در مریوان بوده است.

بامداد روز سه شنبه ۱۶ مردادماه یک کولبر ۱۸ ساله با نام حاصل باد برین، اهل روستای ترکش از توابع پیرانشهر  با شلیک مستقیم نیروهای نظامی مستقر در مرز قندیل جانش را از دست داد. روز دوشنبه ۱٥ مرداد یک ‎کولبر به نام هاشم طهوریان ۲۳ ساله اهل ‎سلماس در مرز ترگور از توابع  ‎ارومیه و روز چهارشنبه ۱۷ مرداد ‎کولبری دیگر به نامجاوید حکاری ۲۸ ساله متاهل و دارای یک فرزند، اهل روستای کله‌رشسلماس در مرز ‎اشنویه توسط نیروهای مرزبانی کشته شدند. ساعت ٣ بامداد روز شنبه (٣ شهریور ٩٧ / ٢٥ آگوست ٢٠١٨)، در اثر انفجار مین در مسیر کاروان کولبران مریوانی، یک کولبر مریوانی با نام ناصر بانوج کشته و سه کولبر دیگر نیز زخمی شدند. این بمب در روستای بالیکه دره از توابع شهرستان پنجوین در استان سلیمانیه منفجر شد. روز سه شنبه ششم شهریور ماه  بختیارمرادپور و ارکان کاکه‌یی دو کولبر کرد در منطقه ثلاث باوجانی  کرمانشاه  هدف شلیک مستقیم نیروهای سپاه پاسداران قرار گرفته و جان خود را از دست دادند.

دستگیری‌های سیاسی در جریان سال‌جاری نیز در کردستان  ادامه داشته است. در این سال  یک شهروند ساکن اشنویه  به اتهام فعالیت سیاسی به اعدام و ٣٢ شهروند نیز جمعا به ٣٠٨ سال حبس محکوم شده‌اند از 32شهروندی که محکومیت آنان قطعی شده است 3 تن به اتهام فعالیت عقیدتی به ١٥ سال، یک فرد دیگر به اتهام جاسوسی به نفع امریکا به ١٠ سال و ٢٨ نفر دیگر به اتهام همکاری با احزاب کردی مجموعا به ٢٨٣ سال زندان محکوم شده اند.

در ارتباط با مسائل مربوط به محیط زیست نیز همانند سال‌های قبل، مهمترین مساله سوزندان تعمدی جنگل‌های نواحی سردشت و خصوصا مریوان بوده است. اگر طی سال‌های گذشته مقامات نظامی چنین مساله‌ای را رد می‌کردند، متعاقب حمله‌ی نیروهای پژاک به پایگاه روستای دری، این مساله کاملا آشکار از سوی مقامات محلی سپاه عنوان گشته و به حافظان محیط زیست و خصوصا انجمن سبز چیا در مریوان اعلام گردید که از خاموش کردن آتش در مناطق جنگلی خودداری نمایند. صبح روز شنبه ٣ شهریور ٩٧ / ٢٥ آگوست ٢٠١٨، قریب به ساعات ١٢ تا ١٣، متعاقب خاموش کردن آتش جنگل‌های منطقه‌ی سلَسی و پیله-‌ی مریوان، 2 نفر از اعضای فعال انجمن مدنی چیا به نام‌های شریف باجور و امید حسین زاده و دو کارمند اداره‌ی محیط زیست در جریان انفجاری ناگهانی و مشکوک جان خود را از دست دادند. طبق اظهارات شاهدان عینی و ساکنان منطقه‌ی مذکور محل انفجار طی سال‌های اخیر محل مداوم رفت و آمد بوده این منطقه نیز به دلیل دوری از نواحی مرزی هیچگونه‌ پیشینه‌ی مین‌گذاری نداشته  است. شاهدان این ماجرا شائبه‌ی احتمال هدف گیری این افراد را از طریق پهباد یا بمب‌های کنترل شونده مطرح نموده‌اند. این در حالی است که شریف باجور از اعضای اصلی که واجد شخصیتی کاریزماتیک در منطقه‌ی کردستان نیز محسوب می‌گردید چندین بار از سوی نیروای امنیتی مورد تهدید واقع شده بود. مراسم تشییع کم نظیر دو نفر از چهار کشته شده‌ی این ماجرا موجی از همدردی با خانواده‌های آنان و نیز سرباز کردن مخالفت با جمهوری اسلامی را در تمامی نواحی کردستان بازتاب داد.

ارزیابی

ارزیابی تحولات این سه بخش حاکی از دگرگونی‌های عمده‌ای در پویش‌های سیاسی-اجتماعی کردها در کردستان ایران به شمار می‌رود. از یک سوی اقدامات و تمهیدات سیاسی احزاب کرد در منطقه‌ی کردستان متاثر از تحولات و فشارهای خارجی بر جمهوری اسلامی ایران بوده و از سوی دیگر بازتاب دهنده‌ی مطالبات کردها در بخش‌هایی از کردستان می باشد. اما باید تحولات سیاسی احزاب سیاسی کرد را بهره برداری از فضای فرصت-ی قلمداد کرد که با تضعیف حکومت مرکزی و احتمال خلاء قدرت در کل ایران ایجاد می‌گردد. احزاب سنتی کرد با گذشت بیش از دو دهه از خالی کردن عرصه‌ی سیاسی-نظامی مجددا به کردستان بازگشته‌اند. بخشی از این بازگشت را می‌توان به شتاب روند تحولات و بخشی دیگر را به حضور حزب و سازمان قدرتمند پژاک و کودار منتسب نمود؛ امری که در وهله‌ی اول حضور این احزاب را در کردستان ایران و نیز قدرت‌گیری آن‌ها را به چالش کشیده یا هژمونی سنتی آن‌ها را دچار تهدید می‌نماید.

اقدامات نظامی این احزاب را نیز باید از این منظر ارزیابی نمود؛ اما با تفاوت‌هایی چند که حاصل قطب بندی سیاسی فضای سیاسی کردها در هر چهار بخش کردستان می‌باشد. حزب کارگران کردستان در هر چهار بخش کردستان با ارائه‌ی بدیل دیگر احزاب سیاسی کرد و نیز کمک به تشکیل احزاب همگام با جهان‌بینی خود، علاوه بر به چالش کشیدن دولت‌های مرکزی ترکیه، سوریه، عراق و ایران، اقتدار سنتی احزاب سیاسی کرد را نیز به چالش کشیده و از این‌رو در مواجهه‌ی مستقیم با حزب دمکرات کردستان عراق به رهبری مسعود بارزانی قرار گرفته است. پژاک و کودار با تاثیرپذیری از جهان‌بینی عبدالله اوجالان و حزب کارگران کردستان در کردستان ایران نیز در مواجهه با احزابی قرار گرفته‌اند که کم و بیش با حمایت‌های حزب دمکرات کردستان عراق تغذیه می‌شوند. از این منظر اقدامات سیاسی-نظامی پژاک و کودار در کردستان ایران را باید تابعی از جهان بینی رهبری حزب کارگران کردستان  قلمداد کرد. آتش بس چند ساله‌ی این حزب- که متعاقب جنگ قندیل در سال ٢٠١١ با وساطت نیروهای اقلیم کردستان- با دولت جمهوری اسلامی ایران منعقد گردید به صورت دفاکتو پایان یافته قلمداد می‌گردد. حضور چند ساله و مداوم آنان در نواحی داخلی-کوهستانی کردستان ایران، سبک سازماندهی و تشکیلاتی و حملات نظامی آنان با دیگر گروه‌ها از تفاوتی جدی برخوردار بوده و با دیگر احزاب سیاسی قابل قیاس نمی‌باشد. از این‌رو این حزب در چارچوب تز دفاع مشروع به عملیات محدودی علیه مواضع نیروهای جمهوری اسلامی ایران دست یازیده است.

تحولات مربوط به جامعه‌ی مدنی کردستان ایران طی چند سال اخیر از روند کندتری برخوردار بوده است. این امر ناشی از فشارهای دستگاه‌های اطلاعاتی و انتظامی علیه فعالین مدنی کردستان می‌باشد. روند صعودی دستگیری‌های فعالین حاکی از این امر است. اما در عین حال جامعه‌ی مدنی کردستان در حال آزمون دور جدیدی از فعالیت‌های خود در مواجهه با حکومت و نیز اقدامات برخی از احزاب کردی می‌باشد. در جریان مراسم تشییع شریف باجور و امید حسین زاده چنین روند قدرتمندی مشاهده گردید. حزب دمکرات کردستان ایران طی بیانیه‌ای شریف باجور را جزو نیروهای تشکیلاتی خود معرفی نمود اما قاطبه‌ی فعالام جامعه‌ی مدنی با تکذیبیه و رد چنین خبری، اعلام ان را حتی در صورت صحت نیز روا ندانستند.

تحلیل برآیندها‌ی سیاسی

جامعه‌ی سیاسی کردستان ایران با دقت ناظر عملکرد دولت و حرکات احزاب سیاسی خود می‌باشد. این مطالبات از یک سوی رادیکالیزه گشته و از سوی دیگر با دوراندیشی سیاسی نسبت به بازگشت هژمونی فارس‌ها از احتیاط برخوردار شده است. از همین رو بخشی از شعارهای ایده الیستی سیاسی فراتر از احزاب سیاسی نیز گام گذارده و عملا ایده‌ی جدایی را  برای آینده‌ی ایران مطرح می نمایند. قشر تحصیلکرده و بخشی از طبقه‌ی متوسط شهرنشین حامی چنین ایده‌ای برای آینده‌ی سیاسی ایران بوده و همین نکته را دستاویزی برای مخالفت با شعارهای مبتنی بر دمکرتیزاسیون ایران از سوی پژاک و کودار قرار می‌دهند. اما با توجه به رقابت‌های حزبی در سطح کردستان بین حزب کارگران کردستان و حزب دمکرات کردستان عملا چنین نقدهایی را متوجه دیگر احزاب کرد که از برنامه‌ای فدرالیستی برخوردارند نمی‌نمایند. این امر در برهه‌ی کنونی احتمال ازدیاد خطر جنگ داخلی در کردستان را نیز دامن زده است. تا مقطع کنونی  مواضع حزب کمونیست ایران و کودار-پژاک از همگرایی بیشتری با یکدیگر برخوردار بوده و احزاب سنتی کردستان نیز با تشکیل اتاق عملیات مشترک عملا در صدد حاشیه نشینی این دو حزب برآمده‌اند. اما به نظر می‌رسد جامعه‌ی مدنی کردستان و اقشار تحصیلکرده می‌توانند خطرات چنین احتمالی را کاهش دهند.

هیوا رحمانی

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن